نقش و مقام زنان در اقتصاد کشور - مصاحبه رادیویی

من سهم زنان را در فعالیت های اقتصادی کشور بعد از فروپاشی نظام طالبان بسیار مهم و برجسته میدانم. زنان در عرصه های مختلف اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی به پیشرفتهایی دست یافته اند، از ماموریت در دوایر دولتی الی معلمی، طبابت و سایر شغل های رسمی و فعالیت های آنان در عرصه های تجارت و خانواده واقعا نقش بسزای آنان را در میزان رشد اقتصادی و سیاسی کشور نشان میدهد. باید خاطر نشان سازم که زنان به مثابه نیمی از پیکر جامعه ما زحمتکش ترین و کاردان ترین بدنه جامعه بوده و در بسا موارد رهبری نظام اجتماعی و خانوادګی را بعهده داشته اند، بخصوص در مواردیکه زنان یګانه نان آور خانواده بوده و یا مسوولیتهای بیشتری را نسبت به مردان بدوش ګرفته اند. خلاصه میخواهم بګویم که اګر مشارکت و فعالیت زنان در فعالیت های اقتصادی کشور را نادیده بګیریم در حقیقت زندګی و پیشرفت اجتماعی و اقتصادی مان را ظرف ۱۰ سال ګذشته به شوخی ګرفته ایم.

2. قانون اساسی افغانستان ملزمات را برای دولت قرار داده تا برای شریک ساختن زنان در فعالیت های زنان سهولت های را محیا سازد؟

بلی، قانون اساسی افغانستان ملزمات خاصی را برای دولت قرار داده است تا برای شریک ساختن زنان در فعالیت های اقتصادی سهولت مساعد ګردد. در کل قانون اساسی افغانستان با در نظر ګرفتن روحیه تساوی و عدالت میان زن و مرد در برابر هر نوع تبعیض و امتیاز میان شهروندان افغانستان که شامل زنان و مردان میشود قرار ګرفته است. چنانچه در ماده ۲۲ ق.ا.ا میخوانیم: هرنوع تبعیض و امتیاز بین اتباع افغانستان ممنوع است. و یا اتباع افغانستان اعم از زن و مرد در برابر قانون دارای حقوق و وجایب مساوی میباشند. اینها خود نمایانګر آن هستند که دولت افغانستان باید شرایط مساوی اقتصادی را بدون درنظرداشت تبعیض و امتیاز میان زنان و مردان مساعد سازد. در ضمن ق. ا. ا مکلفیت های ویژه ای را در برابر دولت قرار داده است تا به رشد و انکشاف زنان توجه ویژه ای مبذول دارند، چنانچه در ماده ۴۴ دولت مکلف ګردیده است تا به منظور ایجاد توازن و انکشاف شرایط تعلیمی برای زنان برنامه های ويژه ای را در نظر ګیرد. به همین ترتیب برای توجه به حقوق زنان و بخصوص زنان بی بضاعت و بی سرپرست در ماده ۵۳، ق.ا. ا اشاراتی دارد. مهمتر از همه خود نظام اقتصادی افغانستان که در ماده ۱۰ نظام بازار خوانده شده است، یکی از شرایط این نظام فراهم ساختن زمینه های مساوی رقابت در بازار میباشد و در صورتیکه تبعیض و تعصب طوری باشد که زنان به فعالیت های اقتصادی دست یازیده نتوانند، پس خود نظام اقتصادی در مجموع دچار شکست و سردرګمی خواهد شد.

3. آیا محدویت های در دین اسلام برای فعالیت های اقتصادی زنان وجود دارد، در صورت بلی لطف نموده تعداد آنرا نام ببرید؟

فکر میکنم اسلام نسبت به سایر ادیان و مذاهب مروج در جهان کنونی روش بهتر و عقلانی تر نسبت به حضور اقتصادی زنان در جامعه دارد. تاجایی که من واقفم اسلام نه تنها محدودیتی برای فعالیتهای اقتصادی زنان وضع نکرده بلکه آنانرا بیشتر تشویق میکند تا در فعالیتهای اقتصادی سهیم باشند. زنان صدر اسلام از جمله ام المسلمین حضرت بی بی خدیجه نه تنها در امور اقتصادی بلکه در امور اجتماعی و سیاسی نقش رهبری کننده ای داشته اند. قابل یاددآوریست که عده ای به نسبت تعصبات خاص فرهنګی و غیراسلامی در بعضی از جوامع اسلامی جلو فعالیت های اجتماعی و اقتصادی زنان را ګرفته اند که این خود خصومت و دشمنی با دین مبین اسلام و آموزه های آن میباشد.

4. شما در شرايط فعلي جايگاه زنان تجارت پيشه را چگونه ارزيابي ميكنيد؟

جایګاه زنان تجارت پیشه در شرایط فعلی بسیار مهم و ارزنده است. البته یکی از دستاوردهای همین ده سال اخیر اینست که این اجتماع منحیث یک نهاد به میان آمده تا از حقوق تجارتی زنان و نقش آنان در عرصه تجارت و بازرګانی حمایت کند. اما از اینکه شرایط تجارتی کشور ما نه تنها برای زنان بلکه در کل برای تجار زیاد خوشایند نیست و شرایط سهل تجارتی وجود ندارد، بعضا این باعث میشود که زنان تجارت پیشه دلسرد شده و از کار تجارت دست بردارند. به شما بهتر معلوم است که تجارت چه در بعد داخلی و چه در بعد خارجی آن نیازمند روابط متقابل و همګون میباشد و بستګی به تولید و معامله در محلات تجارتی دارد. آنګاه که جامعه ما شده یک جامعه مصرفی و تولیدات داخلی ما در نازل ترین سطح آن قرار دارد پس نمیتوان از تجارت نیز انتظارات زیادی داشت. تجار ما هر آنچه مورد نیاز بازار است را از بازار های خارج وارد میکنند زیرا تولید این کالا ها در داخل دچار بحران است. از مواد اولیه غذایی ګرفته تا پوشاک مواد ساختمانی وغیره همه از کشورهای خارجی وارد میګردند و این همه تنیجه ضعف اقتصاد تولیدی ماست. اما نقش زنان تجارت پیشه در این مورد میتواند بسیار خاص باشد. در قدم نخست زنان تجارت پیشه باید بیشتر به اتحاد و اتفاق بین خود منحیث یک صنف اقتصادی اقدام نموده با اهداف و مقاصد ويژه جهت توسعه فعالیت ها و نقش شان در عرصه اقتصادی بکوشند. ثانیا این صنف اجتماعی- اقتصادی باید دولت را وادار سازد تا به سیاست های تجارتی و اقتصادی خویش طوری پابند باشد که به افزایش تولیدات داخلی توجه نموده و کشور را از حالت مصرفی بیرون کشند. ثالثا این زنان تجارت پیشه باید توازن را در تجارت داخلی و خارجی برقرار ساخته و بیلانس صادرات و واردات شان را طوری تنظیم نمایند که هم تجارت خودشان بقا داشته باشد و هم درمجموع تجارت متوازن باعث رشد و شکوفایی اقتصاد ملی ګردد.

5. آيا زنان توانسته اند جايگاه خود را منحيث بخشي از جامعه تجاري كشور پیدا كنند ؟

فکر میکنم زود باشد چنین قضاوت کنیم که زنان جایګاه شان را منحیث بخشی از جامعه بازرګانی کشور اشغال نموده اند یا خیر. چنانچه قبلا متذکر شدم هنوز حضور زنان در جامعه بازرګانی کشور و نقش آنان در این جامعه، از جمله پدیده های نو و در حال رشد است، زیرا طی سی سال جنګ و بربادی، نقش زنان در عرصه اقتصادی مانند سایر عرصه ها بسیار صدمه دیده و سالهای زیادی در کار است تا زنان نقش شان را در این عرصه تثبیت نموده و تقویت کنند. اما باید خاطر نشان ساخت که زنان در جامعه تجاری کشور حضور دارند و این حضور شان با ګذشت هر روز برجسته تر میشود و زنان با انسجام و پشت کار بیشتر به اعاده این جایګاه در جامعه بازرګانی کشور میپردازند.

6. به نظرشما چي مشكلاتي در عرصه پيشرفت اقتصادي و تجاري فرا راه زنان قرار دارد؟

چنانچه قبلا تذکر رفت مشکلاتی را که ما در عرصه پیشرفت اقتصادی و تجارتی فرا راه زنان داریم تا حد زیادی ناشی از همان مشکلاتیست که در مجموع سد راه رشد اقتصادی و تجارتی کشور قرار دارد. سیاست ها و پالیسی های متاسفانه غیر واقعبینانه و عجولانه ایرا که دولت ما با کپی بردارد از پالیسی های کشور های غربی، بانک جهان و صندوق بین المللی پول اختیار نموده است، دور از واقعیت های یک اقتصاد جنګ زده، مافیایی و وابسته به مواد مخدر کشور میباشد. سیاست ګذاران کشور بدون در نظرداشت این پدیده های منفی، به سیاسیت های لیبرال بوروکراتیک غربی متوصل شده و بی بند و باری اقتصادی را شیوع دادند که تولیدات ناچیز و حد اقل ما را به نابوده سوق داده و تجارت ما را وابسته به واردات تولیدات خارجی و یک جانبه ساخته اند. خود همین اقتصاد بازار و برداشت نادرست از این پدیده، مادر تمام این بدبختی های اقتصادیست و این باعث شده است که جامعه اقتصادی ما بدون توجه به رشد تولیدات داخلی تمام کشور را به بازار بیکیفیت ترین کالاهای کشورهای منطقه تبدیل نموده و میلیون ها دالر را ارزانی جیب های سرمایه داران کشورهای همجوار و دلالان داخلی آنها نمایند. اما تاجایی که سوال برسر مشکلات ویژه زنان تجارت پیشه است، این قشر افزون بر مشکلاتی را که قبلا متذکر شدم دچار مشکلات فرهنګی و اجتماعی نیز میباشند. رسم و رواج های مملو از تعصبات غیر اسلامی هرآن زنان را تهدید میکند و مانع شان میشود تا آنان به نقش شان در عرصه تجارت و اقتصاد طور شاید و باید نپردازند.

7. سهولت هاي قانوني كه براي زنان در بخش رشد اقتصادي و تجاري مدنظرگرفته شده ، آيا قابليت تطبيق را هم دارد ويا اينكه مسوولين دراين زمينه كاري انجام داده اند ويا خير ؟

البته باید یاد آور شوم که وقتی سخن از سهولت های قانونی برای زنان جهت رشد نقش آنان در فعالیت های اقتصادی و تجارتی ګفته میشود، در این زمینه توجه کمتر صورت ګرفته است. من فکر میکنم برای ایجاد چنین سهولت هایی باید قوانین ما دارای صراحت باشد که متاسفانه در زمینه خلا قانونی موجود است. باید قوانین ما مختص به فراهم ساختن سهولتها برای فعالیت های زنان در عرصه های اقتصادی و تجارتی دارای مواد مخصوص باشند و در حکم ایجاد موارد قانونی برای رشد و توسعه زنان فعال در عرصه اقتصاد و تجارت قرار ګیرند. اما تا جاییکه سخن از تطبیق قوانین موجود و نقش مسوولین است فکر میکنم در این زمینه نیز کم و کاستی هایی موجود است و یا اګر تخطی هایی نیز وجود داشته باشد، جامعه زنان تجارت پیشه کمترین چانسی برای دادخواهی داشته اند.

8. در صورت سهولت های جهت سهم فعال زنان در قوانین موجود باشد شما امنیت را یک عامل بازدارنده می دانید ، اگر بلی راه های حل شما چیست ؟

بلی در صورتیکه که موضوع سهولت ها در قوانین حل ګردد میرسیم به مشکل امنیت که یکی از عوامل بازدارنده در فعالیت های اقتصادی زنان است. و برای حل این مشکل باید دوباره برګردم به موضوع تشکل و اتحاد زنان و مبارزه پیهم آنان برای حل این معضل. البته در صورتیکه چنین یک حرکت منظم و منسجم از جانب زنان تجارت پیشه آغاز ګردد، آنان میتوانند همکاری نهاد های امنیتی را جلب نموده و در برابر تهدیدات امنیتی فرا راه فعالیت های شان اقدام نمایند.

9. شما راه هاي بهبود اقتصادي و تجاري زنان را در چي مي بينيد؟

در زمینه من پیشنهادات مشخصی دارم که قبلا هم در لابلای صحبت ها متذکر شدم.

１. باید اتحادیه زنان تجارت پیشه با انسجام و اهداف مشخص وارد کارزار اقتصادی و تجارتی شوند.

２. برای بهبود وضعیت اجتماعی و حقوقی زنان تجارت پیشه دادخواهی و مبارزه ممتد صورت ګیرد و در مجموع حمایت دولت و سکتور خصوصی در این عرصه جلب شود.

３. اقتصاد بازار تعریف ګردیده و سهولت های خاص قانونی برای بهبود نقش زنان در عرصه اقتصاد و بازرګانی بمیان آمده و از تطبیق این قوانین نظارت صورت ګیرد.

４. توازن تجارتی میان صادرات و واردات بمیان آمده و بر نقش تولیدی زنان در عرصه اقتصاد و بعد بازرګانی توجه صورت ګیرد.

10. چي كارهاي بايد صورت گيرد تا زنان بتواند شامل اجتماعي تجاري و اقتصادي كشور شوند و بتوانند مشكلات اقتصادي خودرا رفع نمايند ؟

برای اینکه زنان شامل اجتماع تجاری و اقتصادی کشور شوند پیشنهادات مشخص من اینست.

１. اتحادیه سراسری زنان تجارت پیشه با استحکام بیشتر به میدان اقتصاد و بازرګانی وارد شده از زنان تجارت پیشه حمایت اقتصادی و حقوقی نمایند.

２. برای زنان آګاهی های لازم اقتصادی و بازرګانی در ضمن آګاهی های حقوقی فراهم شود.

３. در برابر معضلاتی مانند تعصب، رسم و رواج ناپسند، خلاهای قانونی، عدم تطبیق قوانین موجود، مشکلات امنیتی وغیره مبارزه ممتد و سیستماتیک صورت ګیرد.

４. رسانه ها و دستګاههای تبلیغاتی از نقش تجاری و اقتصادی زنان حمایت نمایند.

５. وزارت اقتصاد، تجارت و صنایع و معادن باید برنامه های ويژه ای برای تثبیت جایګاه اقتصادی و تجارتی زنان با طرح و تطبیق پالیسی های بخصوص نقش شان را ایفا نمایند.

６. جامعه بین المللی که اخیرا در کنفرانس توکیو مبالغ هنګفتی را برای کمک به افغانستان تعهد نموده اند، به رشد زنان بازرګان و تجارت پیشه توجه ویژه ای مبذول داشته و به آنان کمک های مالی و غیرمالی